November 24, 2005

chì mi’n geamhradh


Soraidh leis an fhoghar . . .

latha buidheachais agus cànan wôpanâak

’Se Latha Buidheachais a th’ann an diugh anns na Stàitean. Mar a tha an stòraidh a’ dol, tha sinn a’ cuimhneachadh dinnear mòr a rinn na “Pilgrims” agus na h-Innseanaich ann am Plymouth, Massachusetts ‘sa bhliadhna 1621, agus a’ chàirdeis is deagh dhùrachdan a bha eadorra. Ach, mar am biodh sibh an dùil, ’s iomadh Innseanach nach eil idir taingeil airson na Pilgrimean agus an dìleab. Air an son, ’se Latha Naiseanta fo Bhròn a th’ann an diugh.

’Se na daoine Massachuset (“àit’ a’ chnuic mhòir”) neo Wampanoag (wôpanâak, “daoine beul an latha”) a bha ’fuireach ann am Plymouth (Patuxet) nuair a ràinig na Sassanaich ann an 1620. Tha a’ mhòr-chuid dhiubh an drasd’ ann an dà choimhearsnachd ann am Massachusetts: Mashpee, air Rubha nan Trosg, agus Aquinnah, air eilean Martha’s Vineyard.

Bha cànan Algonquian aca, càirdeach ri cànain mar Mi’kmaq, Abenaki, Mohegan-Pequot, Delaware, agus, beagan nas fhaide air falbh, Cree, Blackfoot agus Cheyenne. Rinn ministear Sassanach eadar-theangachadh a’ Bhìobuill ann an 1663, agus tron 17mh agus 18mh linn bha litearrachd anns a’ chànan gu math cumanta. Chaidh Wampanoag gu bàs mar cànan làitheil mu 100 bliadhna air ais, ach mhair beagan dhi gu meadhan an 20mh linn: èisdibh a’ seo ri mp3 air ùrnaigh dhan Spiorad Mhòr le Chief Wild Horse (am measg clàraichean de chànain eile).

Nis tha na Wampanoagan a’ tòiseachadh air ath-bheòthachadh an cànan. Fhuair tè dhiubh, Jessie Little Doe Fermino, PhD ann an Cànanachas bho MIT, agus tha i air beulaibh an strì. ’Se rud mìorbhaileach a bhiodh ann nam faigheadh Wôpanâak guth ùr – airson na Wampanoagan fhèin, agus airson an t-saoghail mhòir. Bhiodh sin lethsgeul airson buidheachas co-dhiubh.

(Seo duilleag le tuilleadh fiosrachadh)

November 23, 2005

rubha eagail (counselor!)

Bha prògram ùidheil air an rèidio ann an Carolina a Tuath an t-seachdain sa chaidh. Bha Mìcheal Newton, deagh sgoilear nan Gàidheal, a' bruidhinn mu dheidhinn a' mheasgachadh culturach eadar na Gàidheal agus na h-Ameireaganaich-Afraigeach anns a' choimhearsnachd Cape Fear. Bha Mìcheal ag ràdh gu robh Gàidhlig air a bruidhinn anns na h-eaglaisean Dubha nas anmoiche na bha i 'sna h-eaglaisean "Gàidhealach". Co-dhiubh tha am prògram ri fhaighinn mar foidhle mp3 aig làrach lìn WUNC.

November 22, 2005

latha blah

November 19, 2005

blog math ùr

Suas leis a' Ghàidhlig

November 17, 2005

bha fios 'am gu robh DC làn pod people

Tha guth ùr, beothail ann an saoghal na Gàidhlig a' tighinn bho Washington, DC - àite nas ainmeil airson guthan aosda, breugach. Seadh, chan ann a DC fhèin a tha Gaelcast, ach pìos goirid air falbh, ann an Alexandria, Virginia. 'Sann le Micheal Mac Aoidh, Eideart Bradshaw agus Liam Ó Caiside a tha am . . . pod? . . . seo. 'S aithne dhomh Liam bhon "circuit" Gàidhlig Cheap Breatainn, agus 'se duine gasda a th'ann gu dearbh. Agus tha Gaelcast fhèin fìor ùidheil.

Tha 6 prògraman ri fhaighinn agus tha deagh mheasgachadh annta: agallamhan, naidheachdan, ceòl is òrain. Bha iongantas math orm ri chluintinn reacòrdadh de Eardsaidh Ailig Sheumais MhicChoinnich, nach maireann, à Eilean na Nollaige, a' gabhail naidheachd agus òran. Cha tig a leithid tuilleadh, agus 'se rud prìseil a th'ann gum faod duine sam bith 'ga chluintinn le clioc putan. Cha d'fhuair mi-fhìn cothrom ri dhol a Cheap Breatainn am bliadhna, agus bha a' phrògram seo a' cur 'nam chuimhne carson a tha mi cho measail air an àite.

Co-dhiubh, tha Gaelcast a' boillsgeadh (neo a' sruthadh) bho gach cearn den Ghàidhealtachd Eadar-Naiseanta. Siuthadaibh 's èisdibh!

November 14, 2005

nuair bha mi òg

Bha mi 'cur seann bhideo dhan chomputair an t-seachdain sa chaidh. Seo mise bho chionn faisg air 20 bliadhna:


Càit' an deach na bliadhnaichean?

November 11, 2005

tha (beagan) foghar ann fhathast


Is e seo an t-àm as àillidh leam de’n bliadhna – eadar an t-Sultain agus deireadh na bliadhna. Tha Sasann Nuadh gu math ainmeil airson dathan nan craobh as t-foghar, agus bidh na “leaf-peepers” a’ tighinn bhon a h-uile h-àite anns an Damhair, nuair a bhios na duilleagan as bòidhche. Ach tha rudeigin bòidheach cuideachd leis na tha tachairt an dèidh sealladh an Damhair, nuair a bhios na deargan ’s na buidhean a’ tionndadh gu donn, agus gach craobh agus lus a’ fàs ruisgte. Is am blas beag mu dheireadh dhe’n fhoghar am blas as millse.


(air rathad rothair a tha ri'm thaobh ann an Hampton a Tuath)